Definição

Definition

Definizione

Meghatározás

Module 3 • Histories, Values and Challenges: Social and Cultural Mediation in Multicultural School Contexts Documento
Module image Histories, Values  and Challenges: Social and Cultural Mediation in Multicultural School Contexts
Preview
Preview
Preview
Preview
Download

O que é a Mediação Social e Cultural?
 

A mediação social e cultural refere-se a um conjunto de práticas que visam facilitar a comunicação, a compreensão e a cooperação entre indivíduos e grupos de diferentes contextos culturais ou sociais. É particularmente relevante em contextos escolares multiculturais, onde a língua, as normas e as expectativas diferem significativamente entre alunos, famílias e educadores.

Segundo Laparra & Giménez (2003), a mediação cultural não é apenas tradução linguística, mas a tradução de universos simbólicos. Exige uma compreensão profunda dos valores, histórias e experiências que moldam a identidade das comunidades minoritárias. No contexto da educação, a mediação cultural apoia o acesso a direitos, promove o sentimento de pertença e previne o abandono escolar ou o conflito.

“Os mediadores culturais atuam como pontes que permitem às instituições e às famílias encontrarem-se a meio caminho.” (Giménez Romero, 2010)

Desigualdades Estruturais e Especificidades Culturais

a) Alunos Roma
As comunidades Roma enfrentam exclusão sistémica na educação em toda a Europa. Em Portugal, apesar da Estratégia Nacional para a Integração das Comunidades Ciganas (ENICC), as taxas de abandono escolar continuam elevadas e o acesso ao ensino secundário ou superior é extremamente limitado (ACIDI, 2013; FRA, 2023).


Fatores incluem:

  • Discriminação histórica e estigma;
  • Tradições nómadas ou responsabilidades familiares precoces;
  • Desconfiança em relação às instituições devido a experiências anteriores de exclusão;
  • Currículo e cultura escolar que não refletem o seu património.

     

b) Alunos Refugiados
Crianças refugiadas chegam muitas vezes com escolaridade interrompida, trauma psicológico e proficiência linguística limitada. As suas famílias podem enfrentar barreiras administrativas, linguísticas ou económicas à plena participação na comunidade escolar (UNHCR, 2020). Estes alunos também podem sofrer xenofobia ou isolamento na sala de aula.
Principais riscos: invisibilidade, sobrepatologização (ex.: rotulados como “difíceis”) ou encaminhamento indevido para a educação especial.

 

Educação Intercultural e o Papel das Escolas


A educação intercultural vai além da celebração da diversidade – procura transformar a forma como as escolas funcionam, enfatizando equidade, participação e co-construção do conhecimento. Segundo Abdallah-Pretceille (2006), a interculturalidade não se resume a “adicionar” elementos diversos ao currículo, mas sim a questionar paradigmas dominantes e estruturas de poder na educação.

As escolas devem:

  • Assegurar a relevância curricular para todos os contextos culturais;
  • Formar educadores em competências interculturais;
  • Promover espaços seguros para diálogo e reconhecimento mútuo.

 Um mediador social ou cultural na escola pode:

  • Facilitar o diálogo entre professores e famílias;
  • Traduzir não apenas a língua, mas também códigos e expectativas culturais;
  • Ajudar as escolas a adaptar procedimentos para que sejam mais inclusivos e compreensíveis;
  • Promover narrativas positivas sobre diversidade cultural;
  • Atuar como defensor dos direitos de alunos e famílias.

Os mediadores devem equilibrar neutralidade com advocacia, exigindo inteligência emocional, escuta ativa e sensibilidade ética (Goulão & Gomes, 2019).

What is Social and Cultural Mediation?

Social and cultural mediation refers to a set of practices that aim to facilitate communication, understanding, and cooperation between individuals and groups from different cultural or social backgrounds. It is particularly relevant in multicultural school settings, where language, norms, and expectations differ significantly among students, families, and educators.

According to Laparra & Giménez (2003), cultural mediation is not just linguistic translation, but the translation of symbolic universes. It requires a deep understanding of the values, histories, and experiences that shape the identity of minority communities. In the context of education, cultural mediation supports access to rights, fosters a sense of belonging, and prevents school dropout and conflict.

“Cultural mediators act as bridges that allow institutions and families to meet halfway.” (Giménez Romero, 2010)

 

Structural Inequalities and Cultural Specificities 

 

  1. Roma students

Roma communities face systemic exclusion in education across Europe. In Portugal, despite the National Strategy for the Integration of Roma Communities (ENICC), school dropout rates remain high, and access to secondary or higher education is extremely limited (ACIDI, 2013; FRA, 2023).

Factors include:

  • Historical discrimination and stigma;
  • Nomadic traditions or early family responsibilities;
  • Distrust of institutions due to previous experiences of exclusion;
  • Curriculum and school culture that do not reflect its heritage.

 

2. Refugee Students

Refugee children often arrive with interrupted schooling, psychological trauma, and limited language proficiency. Their families may face administrative, linguistic, or economic barriers to full participation in the school community (UNHCR, 2020). These students may also experience xenophobia or isolation in the classroom.

Main risks: invisibility, labeling as “difficult” or inappropriate referral to special education.

 

Intercultural Education and the Role of School

Intercultural education goes beyond celebrating diversity – it seeks to transform the way schools operate, emphasizing equity, participation, and the co-construction of knowledge. According to Abdallah-Pretceille (2006), interculturality is not limited to "adding" diverse elements to the curriculum, but rather to questioning dominant paradigms and power structures in education.

Schools must:

  • Ensure curricular relevance for all cultural contexts;
  • Train educators in intercultural skills;
  • Promote safe spaces for dialogue and mutual recognition.

A social or cultural mediator at school can:

  • Facilitate dialogue between teachers and families;
  • Translate not only the language, but also cultural codes and expectations;
  • Help schools adapt procedures to make them more inclusive and understandable;
  • Promote positive narratives about cultural diversity;
  • Act as an advocate for the rights of students and families.

Mediators must balance neutrality with advocacy, requiring emotional intelligence, active listening and ethical sensitivity (Goulão & Gomes, 2019).

Cos’è la Mediazione Sociale e Culturale?

La mediazione sociale e culturale si riferisce a un insieme di pratiche volte a facilitare la comunicazione, la comprensione e la cooperazione tra individui e gruppi provenienti da contesti culturali o sociali diversi. Risulta particolarmente rilevante nei contesti scolastici multiculturali, dove linguaggio, norme e aspettative differiscono in modo significativo tra studenti, famiglie ed educatori.

Secondo Laparra & Giménez (2003), la mediazione culturale non si limita alla traduzione linguistica, ma consiste nella traduzione di universi simbolici. Richiede una profonda comprensione dei valori, delle storie e delle esperienze che plasmano l’identità delle comunità minoritarie. Nel contesto educativo, la mediazione culturale favorisce l’accesso ai diritti, stimola il senso di appartenenza e contribuisce a prevenire la dispersione scolastica e i conflitti.

“Gli operatori di mediazione culturale agiscono come ponti che permettono alle istituzioni e alle famiglie di incontrarsi a metà strada.” (Giménez Romero, 2010)

 

Disuguaglianze Strutturali e Specificità Culturali

a) Studenti rom

Le comunità rom affrontano un’esclusione sistemica nel sistema educativo in tutta Europa. In Portogallo, nonostante la Strategia Nazionale per l’Integrazione delle Comunità Rom (ENICC), i tassi di abbandono scolastico rimangono elevati e l’accesso all’istruzione secondaria o superiore è estremamente limitato (ACIDI, 2013; FRA, 2023).
 

Fattori che contribuiscono:

  • Discriminazione e stigma storici;
  • Tradizioni nomadi o responsabilità familiari precoci;
  • Sfiduccio verso le istituzioni a causa di precedenti esperienze di esclusione;
  • Curricolo e cultura scolastica che non riflettono il loro patrimonio.

b) Studenti rifugiati

I bambini rifugiati spesso arrivano con percorsi scolastici interrotti, traumi psicologici e competenze linguistiche limitate. Le loro famiglie possono incontrare barriere amministrative, linguistiche o economiche alla piena partecipazione nella comunità scolastica (UNHCR, 2020). Questi studenti possono inoltre sperimentare xenofobia o isolamento in classe.

Principali rischi: invisibilità, etichettatura come “difficili” o invio inappropriato all’istruzione speciale.

 

Educazione interculturale e ruolo delle scuole

L’educazione interculturale va oltre la semplice celebrazione della diversità: mira a trasformare il funzionamento delle scuole, ponendo l’accento sull’equità, sulla partecipazione e sulla co-costruzione della conoscenza. Secondo Abdallah-Pretceille (2006), l’interculturalità non si limita a “aggiungere” elementi diversi al curricolo, ma implica mettere in discussione i paradigmi dominanti e le strutture di potere nell’educazione.

Le scuole devono:

  • Garantire la rilevanza del curricolo per tutti i contesti culturali;
  • Formare gli educatori alle competenze interculturali;
  • Promuovere spazi sicuri per il dialogo e il riconoscimento reciproco.

Un mediatore sociale o culturale a scuola può:

  • Facilitare il dialogo tra insegnanti e famiglie;
  • Tradurre non solo la lingua, ma anche i codici culturali e le aspettative;
  • Aiutare le scuole ad adattare le procedure rendendole più inclusive e comprensibili;
  • Promuovere narrazioni positive sulla diversità culturale;
  • Agire come sostenitore dei diritti di studenti e famiglie.

I mediatori devono bilanciare neutralità e advocacy, richiedendo intelligenza emotiva, ascolto attivo e sensibilità etica (Goulão & Gomes, 2019).

Mi a társadalmi és kulturális mediáció?

A társadalmi és kulturális mediáció olyan gyakorlatok összességét jelenti, amelyek célja a különböző kulturális vagy társadalmi háttérrel rendelkező egyének és csoportok közötti kommunikáció, megértés és együttműködés elősegítése. Különösen releváns a multikulturális iskolai környezetben, ahol a nyelv, a normák és az elvárások jelentősen eltérnek a diákok, a családok és a pedagógusok között.

Laparra és Giménez (2003) szerint a kulturális mediáció nem csupán nyelvi fordítás, hanem szimbolikus univerzumok fordítása. Ehhez a kisebbségi közösségek identitását meghatározó értékek, történelem és tapasztalatok mélyreható megértése szükséges. Az oktatás területén a kulturális mediáció támogatja a jogokhoz való hozzáférést, elősegíti a tartozás érzését, és megakadályozza az iskolaelhagyást és a konfliktusokat.

„A kulturális mediátorok olyan hidakként működnek, amelyek lehetővé teszik az intézmények és a családok közeledését.” (Giménez Romero, 2010)

Strukturális egyenlőtlenségek és kulturális sajátosságok 

 

  1. Roma diákok

A roma közösségek Európa-szerte szisztematikus kirekesztéssel szembesülnek az oktatásban. Portugáliában a roma közösségek integrációjára vonatkozó nemzeti stratégia (ENICC) ellenére az iskolaelhagyás aránya továbbra is magas, és a középfokú vagy felsőfokú oktatáshoz való hozzáférés rendkívül korlátozott (ACIDI, 2013; FRA, 2023).
 

A tényezők között szerepelnek:

  • történelmi diszkrimináció és megbélyegzés;
  • Nomád hagyományok vagy korai családi felelősségek;
  • Az intézmények iránti bizalmatlanság a korábbi kirekesztési tapasztalatok miatt;
  • A tanterv és az iskolai kultúra, amelyek nem tükrözik örökségüket.

 

2. Menekült diákok

 

A menekült gyermekek gyakran megszakított iskolai végzettséggel, pszichológiai traumával és korlátozott nyelvtudással érkeznek. Családjaik adminisztratív, nyelvi vagy gazdasági akadályokkal szembesülhetnek a teljes körű részvételben az iskolai közösségben (UNHCR, 2020). Ezek a diákok idegengyűlöletet vagy elszigeteltséget is tapasztalhatnak az osztályteremben.

Fő kockázatok: láthatatlanság, „nehéz” címkézés vagy nem megfelelő speciális oktatásba való beutalás.

 

Interkulturális oktatás és az iskolák szerepe

Az interkulturális oktatás túlmutat a sokszínűség ünneplésén – az iskolák működésének átalakítására törekszik, hangsúlyozva az egyenlőséget, a részvételt és a tudás közös építését. Abdallah-Pretceille (2006) szerint az interkulturalitás nem korlátozódik a tantervhez való sokszínű elemek „hozzáadására”, hanem inkább az oktatásban uralkodó paradigmák és hatalmi struktúrák megkérdőjelezésére.

 

Az iskoláknak:

  • Biztosítaniuk kell a tanterv relevanciáját minden kulturális kontextusban;
  • Képesíteniük kell a pedagógusokat interkulturális készségekre;
  • biztonságos teret kell biztosítaniuk a párbeszédhez és a kölcsönös elismeréshez.

 

Az iskolai szociális vagy kulturális mediátor:

  • elősegítheti a tanárok és a családok közötti párbeszédet;
  • nemcsak a nyelvet, hanem a kulturális kódokat és elvárásokat is lefordítja;
  • segíthet az iskoláknak az eljárások adaptálásában, hogy azok inkluzívabbak és érthetőbbek legyenek;
  • elősegítheti a kulturális sokszínűségről szóló pozitív narratívák terjedését;
  • a diákok és a családok jogainak védelmezőjeként léphet fel.

A mediátoroknak egyensúlyt kell teremteniük a semlegesség és az érdekképviselet között, ami érzelmi intelligenciát, aktív hallgatást és etikai érzékenységet igényel (Goulão & Gomes, 2019).


Attachments (0)

No attachments for this resource.